خانه / یادداشت های من / تحلیلی بر هزینه های خانوار در استان مرکزی و ایران

تحلیلی بر هزینه های خانوار در استان مرکزی و ایران

دکتر  شازندی

 

برنامه ریزی بلند مدت و سیاستهای اقتصادی با توجه به هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی طبق قانون اساسی برقراری عدالت اقتصادی است . به منظور نائل شدن به این مقصود اقتصاد ملی می بایست در قالب ابزارها و سیاستهای اقتصادی به صورت علمی و بر پایه منافع ملی، عوامل و منابع اقتصادی را به شکل بهینه اختصاص دهد تا از طریق تولید خدمات و کالاها در آمد به دست آید. دولتها به منظور توزیع عادلانه ثروت از ابزارها و سیاستهای اقتصادی متنوعی استفاده می کنند؛ لیکن مساله اصلی اینجاست که توزیع عادلانه درآمد و ثروت میان دهکها و اقشار مختلف جامعه دارای چه معیاری است و چگونه اندازه گیری می شود .

بــررســی‌ هـزینــه‌ و درامــد خانــوار (بودجه‌ خانوار)، برای‌ اولیــن‌ بــار در ســال‌ ۱۳۱۴ تــوســط بــانـک‌ ملـی‌ ایران‌ انجــام شــده و هــدف‌ اصلــی‌ ایــن‌ بـررسـی‌، بـــه‌ دست‌ آوردن‌ ضرایب‌ مصرف‌ برای‌ محاسبه‌ شاخص‌ هزینه‌ زندگی‌ بوده است.  در ســال ۱۳۳۸ ، اداره‌ بــررسـی‌هــای‌ اقتصادی‌ بانک‌ ملـی‌ ایـران‌ بــه‌ منظور تجـدیـدنـظـر در ضـرایـب‌ اهــمیــت‌ شـاخـص‌ هـزینــه‌ زنــدگی‌، در۲۳ شهر کشور، با مراجعــه بــه خــانـوارهای نمــونـه بــه تهیــه آمــار در ایـــن‌ زمینــه‌ مبــادرت‌ نمــود. از ســال‌ ۱۳۴۴ بـانـک‌ مرکــزی‌ ایــران‌، بــررسـی‌هــایــی‌ را در مـــورد هــزینــه‌ و درامــد خـانـوارهـای‌ شهــری‌، بـه‌طـــور مـرتــب‌ انــجام‌ داده اســـت. از سال‌ ۱۳۴۷، آمــارگیــری‌ از هـــزینـه خـانـوارها در نقاط شهـری‌ و در مقیـاســی‌ گستــرده‌تــر، تـوســط مــرکزآمار ایران‌ شـروع‌ شــد. ایــن آمــارگیـری از سال ۱۳۵۳عـلاوه بـر هزینـه، درامــد خانـوارهـای شهـری را نیـــز شـامـل مــی‌شـود و تــاکنــون بـه استثنــای سـال‌هــای ۱۳۵۵، ۱۳۵۷و ۱۳۶۰، همــه سـالـه انجــام شده و‌ نتایج‌ آن‌ استخراج‌ و منتشر شده ‌است‌.  آمــارگیــری‌ از هــزینــه‌ و درامد خانوارهای روستایی‌، در ســـال‌ ۱۳۴۲ بـــرای اولیــــن بــار تـــوســط اداره‌ کـل‌ آمـار عمــومــی‌ سـابــق‌ انجــام‌ شــد و سپــس‌ بــا تــأسیــس‌ مــرکـز آمار ایران‌ در سال‌ ۱۳۴۴، در مقیاسی‌ وسیع‌تر، ادامه‌ یافت‌.   در حـال‌ حـاضــر، آمــار هـزینــه‌ و درامـد خـانوارهای‌ شهــری‌، از طـریـق‌ دو منبـع‌ “مـرکـز آمار ایران‌” و “بانک‌ مـرکـزی‌ جمهـوری‌ اسلامـی‌ ایران” و آمـار هـزینـه‌ و درامــد خــانــوارهـای‌ روستـایـی‌، توسط‌ مرکز آمار ایران‌ منتشر می‌شود. طــرح‌هــای مــذکــور، بــا استفاده‌ از توصیه‌های‌ ســازمــان‌ ملل‌ متحــد (بــراساس‌ نشریه‌هایNHSCP (1) و SNA (2)) بـه‌ روش‌ آمارگیـــری‌ نمــونــه‌ای،‌ از طـریــق‌ مــراجعه‌ به ‌‌خـانــوارهــای‌ نمونه‌ در نقاط شهری‌ و روستایی‌ انجام‌ می‌گیرد.

 

هزینه های خانوارهای مناطق شهری استان مرکزی

مهمترین متغیر مورد استفاده برای این منظور هزینه های خانوار است چرا که محاسبه و برآورد درآمدهای خانوار دارای مشکلات آماری متعددی در زمینه جمع آوری و نظر سنجی و حتی درامدهای اظهار نشده به دلایل مختلف از قبیل درآمدهای ناشی از اقتصاد زیرزمینی و فعالیتهای غیر قانونی و … است. ضمن اینکه یکی از معیارهای سنجش رفاه اقتصادی محاسبه هزینه های خانوار و طبقه بندی دهکهاست.

مقصود از این مطالعه تجزیه و تحلیل هزینه های خانوارهای شهری در کل کشور و به صورت موردی استان مرکزی و مقایسه آنها با هم می باشد . بازه ی زمانی مورد بررسی شامل سالهای ۱۳۸۴الی ۱۳۹۳ می باشد .

متوسط هزینه های خانوارهای شهری در فاصله ی زمانی سالهای ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ معادل        ۱۶۳۱۴۸۶۱۴ ریال می باشد .

جمع کل هزینه ناخالص شامل دوازده گروه هزینه ای است که به ترتیب شامل :۱- خوراکی ها و آشامیدنی ها ۲- دخانیات ۳- پوشاک و کفش ۴- مسکن و آب و برق و گاز ۵- اثاث منزل ۶- بهداشت و درمان ۷- حمل و نقل ۸- ارتباطات ۹- تفریح و امور فرهنگی ۱۰- تحصیل ۱۱- رستوران و هتل ۱۲- کالاها و خدمات متفرقه می باشند .

بیشترین سهم گروه هزینه ای شامل مسکن،آب ، برق و گاز و همچنین خوراکی هاو آشامیدنی و حمل و نقل که متوسط سهم گروه های فوق در فاصله زمانی سالهای ۱۳۸۴الی ۱۳۹۳ به ترتیب ۳۱٫۴۲ و ۲۴٫۵۴ و ۱۱٫۷۲ درصد می باشد .

 

هزینه-خانوار-استان-مرکزی-1

نمودار ۱ متوسط سهم هر یک از گروههای هزینه ناخالص خانوارهای شهری در فاصله زمانی ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳

۱- خوراکی ها و آشامیدنی ها ۲- دخانیات ۳- پوشاک و کفش ۴- مسکن و آب و برق و گاز ۵- اثاث منزل ۶- بهداشت و درمان ۷- حمل و نقل ۸- ارتباطات ۹- تفریح و امور فرهنگی ۱۰- تحصیل ۱۱- رستوران و هتل ۱۲- کالاها و خدمات متفرقه

نمودار ۱ بیانگر متوسط سهم هر یک از گروههای هزینه ناخالص خانوارهای شهری در فاصله زمانی ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ را نشان می دهد.همانطور که مشاهده می گردد بیشترین سهم را گروه مسکن و آب و برق و گاز و سپس گروه خوراکی ها و آشامیدنی ها و بعد از آنها گروه حمل و نقل به خود اختصاص داده است .

به عبارتی نیازهای اولیه خانوارها بیشترین سهم هزینه ای را دارا می باشد . یعنی خانوار بیشتر در آمد خود را صرف هزینه های مربوط به مسکن و خوراک می کنند. هرچه سهم سایر گروها که مطلوبیت جامعه را بیشتر میکند از قبیل تحصیل و استفاده از خدمات و پوشاک و کفش و ارتباطات و تفریح و امور فرهنگی یا کاهش هزینه های دخانیات و سهم هزینه های درمانی (البته اگر ناشی از عدم توانایی خانوار ها جهت درمان بیماری ها نباشد ) نسبت به نیازهای اولیه بیشتر باشد ، نشان دهنده ی افزایش مطلوبیت خانوارها و در نهایت رفاه اقتصادی بالاتر است .

 

هزینه های خانوارهای مناطق شهری ایران

حال به بررسی هزینه های خانوارهای مناطق شهری ایران در فاصله ی زمانی ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ به تفکیک استان ها می پردازیم .

متوسط هزینه های ناخالص خانوارها در مناطق شهری ایران به تفکیک استان ها در فاصله ی زمانی ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ نشان می دهد. استان تهران با ۱۹۸۷۴۳۱۵۰ ریال بیشترین و استان هرمزگان با   ۸۷۳۸۲۵۲۷ ریال کمترین هزینه خانوار شهری را دارا می باشد . برای استان مرکزی ۱۳۲۱۱۸۸۴۰ ریال می باشد و به این ترتیب استان مرکزی دارای رتبه ی بیست و یکم در میان سی استان می باشد .

متوسط تعداد افراد خانوار طی سالهای ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ در کل کشور برابر ۳٫۷۳ و برای استان مرکزی برابر ۳٫۶۳ می باشد. که ارقام فوق اگر تقسیم بر متوسط تعداد افراد خانوار گردد تقسیم بندی دقیق تری می توان انجام داد.

حال به بررسی هزینه خانوار شهری استان مرکزی می پردازیم . نمودار ب هزینه خانوار شهری استان مرکزی را در فاصله زمانی ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۲ نشان می دهد.

 

هزینه-خانوار-استان-مرکزی2

نمودار ۲ هزینه خانوار شهری استان مرکزی

 

همینطور که مشاهده می شود هزینه های خانوار در حال افزایش است و از طرفی بعد خانوار در حال کاهش است ، به عبارتی هزینه ها در حال افزایش است . البته برای محاسبه دقیق تر می باید متغیر ها تقسیم بر شاخص قیمت استان مرکزی گردد . یا باید با سطح در آمد سالانه مقایسه گردد .

اگر درآمد واقعی یا قدرت خرید ملاک قرار گیرد معیار مناسبتری است. به عبارتی ساده تر اگر درآمدها به نسبتی بیش از هزینه ها افزایش یابد، قدرت خرید خانوارها افزایش یافته است و اگر هزینه ها نسبت به درآمدها رشد بیشتری داشته باشد قدرت خرید کاهش می یابد که به تبع آن مطلوبیت خانوار ها و رفاه اقتصادی نیز تحت تاثیر قرار می گیرد .

به منظور روشن تر شدن وضعیت استان مرکزی می بایست گروه هزینه ای این استان را به تفکیک محاسبه نمود . در نمودار ۳ متوسط سهم هزینه ای گروه های مختلف استان مرکزی در فاصله ی زمانی سالهای ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳ را مشاهده می نمایید.

 

هزینه-خانوار-استان-مرکزی-3

نمودار ۳ متوسط سهم هزینه ای گروه های مختلف استان مرکزی در سالهای ۱۳۸۴ الی ۱۳۹۳

 

همچنین مشاهده می گردد گروه هزینه ای شماره ی یک یعنی خوراکی ها و آشامیدنی ها بالاترین سهم و سپس گروه چهار یعنی مسکن و آب و برق و گاز در رتبه های بعدی قرار می گیرد .

نکته قابل توجه اینکه همواره سهم گروه خوراکی ها و آشامیدنها بالاتر از سهم گروه مسکن بوده است در حالی که متوسط کل هزینه کشور بر خلاف آن مشاهده می گردد . یعنی در این استان اولویت تغییر کرده است و هزینه های تهیه خوراک و آشامیدنی بسیار بالاست که این امر ناشی از یکسان شدن قیمتهای محصولات بدلیل وجود توزیع کالاها توسط شرکتهای بزرگ و قیمتهای یکسان در کل کشور است .

لذا پیشنهاد می گردد با توجه به درصد توزیع گروه خوراکی ها و آشامیدنی ها و نوسانات آن طی فاصله ی زمانی مورد بررسی از رشته فعالیتهای مربوط به این گروه هزینه حمایت و یا گسترش یابد .

با توجه به ظرفیت تولیدی این استان از لحاظ تولیدات کشاورزی و دامداری و همچنین وجود نیروی کار لازم در منطقه علاوه بر افزایش سطح اشتغال می توان سطح درآمد منطقه و تبع آن کاهش قیمت محصولات خوراکی و آشامیدنی در منطقه را درپی خواهد داشت .

البته در انتها می باید به این نکته اشاره داشت که مطالعه حاضر صرفا بر پایه هزینه ناخالص خانوار شهری صورت گرفته است . لذا به منظور نتایج دقیق تر نیاز به متغیر های اقتصادی و اجتماعی دیگر نیز می باشد .

حتی متغیر های مربوط به مولفه های زیست محیطی با توجه به وجود کارخانجات متعددی که در استان مرکزی است را نباید از نظر دور داشت.

 

درباره ی admin

همچنین ببینید

ورزش و اعتیاد در زندگی روستایی

اعتیاد در زندگی روستایی به دو دلیل شیوع پیدا می کند. یکی بیکاری در بین …